چاي گياهي است با نام علمي Camelia sinensis از خانواده Theaceae که به صورت بوته و گاهي درختچه ديده مي شود. به غير از زمستان، در سه فصل ديگر، برگ چاي به منظور تهيه ي انواع چاي برداشت مي شود.
در صورتي که پس از برداشت برگ، سريعاً آن را خشک کنند چاي سبز يا Green tea به دست مي آيد و در صورتي که پس از برداشت برگ، آن را تخمير نمايند و به اصطلاح عمل آورند، چاي سياه يا چاي معمولي يا Black tea توليد مي شود.
هر دو نوع چاي سبز و سياه حاوي ترکيبات گس (تلخ) بوده که تانن (Tannin) ناميده مي شود.مهم ترين خاصيت تاننها، قابض بودن آنهاست، به همين دليل يکي از مهم ترين خواص درماني چاي خاصيت ضد اسهال آن است.
با توجه به اينکه چاي سياه حاوي 12- 8 درصد تانن مي باشد، بنابراين يکي از بهترين داروهاي ضداسهال طبيعي است که داراي هيچگونه محدوديت و ممنوعيت مصرف نمي باشد.
اگر اسهال ايجاد شده به تغيير شرايط غذايي و آب و هوايي مربوط باشد(مثلا در مسافرت) و ميکروبها و ويروسها در آن نقشي نداشته باشند، استفاده از چاي به صورت پودر مي تواند در ايجاد تعادل هضم و جذب و برگشت شرايط طبيعي بدن از حالت اسهال به حالت طبيعي تأثير خوبي داشته باشد.
ميزان مصرف روزانه در بزرگسالان 10- 7 گرم(معادل يک قاشق غذاخوري) از پودر خشک چاي به مدت سه روز مي باشد. مقدار مصرف براي سنين پايينتر مي تواند نصف يا يک سوم بزرگسالان باشد.
مصرف اين ماده ي خوراکي و طبيعي در درمان اسهال، از هيچگونه عارضه ي جانبي برخوردار نبوده و در سالهاي اخير به عنوان يک روش ساده و موثر در منابع جديد توصيه شده است.
بايد اضافه نمود چاي جوشيده که رنگ سياه، مزه ي تلخ و بوي خاص چاي جوشيده دارد، نيز داراي خاصيت ضداسهال بوده و در شرايط عادي مي تواند ايجاد يبوست کند، چرا که با جوشيدن زياد، مقدار زيادي از تاننهاي موجود در پودر چاي به محلول جوشيده منتقل مي شوند، در صورتي که در چاي تازه دم کشيده مقدار تانن خيلي کم است.
ناگفته نماند که چاي داراي خواص زيادي است و تاکنون دست کم 50 اثر فيزيولوژيک و فارماکولوژيک از آن به اثبات رسيده است.
دکتر محمدحسين صالحي سورمقي- متخصص فارماکوگنوزي
استاد دانشکده داروسازي تهران
